Wat is een actieve aanval? Soorten, detectie en beperking

Ontdek wat een actieve aanval is in cyberbeveiliging, hoe deze werkt en de verschillende soorten die systemen vandaag de dag bedreigen. Leer meer over effectieve preventiestrategieën om uw netwerk en gegevens te beschermen tegen deze directe en kwaadaardige bedreigingen.

De opkomende cyberbeveiligingsruimte vereist een duidelijk onderscheid tussen verschillende bedreigingen, zodat men zo sterk mogelijke verdedigingsmechanismen kan bouwen. Cyberaanvallen kunnen in principe worden onderverdeeld in twee grote categorieën: actieve en passieve aanvallen. Beide vormen een uitdaging voor mensen, organisaties en overheden. Een daarvan is de actieve aanval, die direct en meestal destructief van aard is.

In dit artikel gaan we in op het concept van actieve aanvallen, de verschillende soorten, hoe ze werken en de strategieën die zijn ontwikkeld om ze te voorkomen. Verder kijken we naar het aspect van realtime monitoring in termen van detectie en beperking van actieve aanvallen, de gebruikte tools en toekomstige trends op het gebied van cyberbeveiliging.

Wat is een actieve aanval?

Een actieve aanval is een ongeoorloofde wijziging van een systeem of gegevens door een entiteit. In tegenstelling tot passieve aanvallen, waarbij de aanvaller alleen communicatie stuurt of afluistert, hebben actieve aanvallen direct invloed op het doelwit. Een actieve aanval probeert veranderingen in de werking van een netwerk teweeg te brengen en probeert zelfs diensten onbruikbaar te maken voor gegevensdiefstal. Dit kan onder meer bestaan uit het invoegen van kwaadaardige code in communicatie, het onderscheppen van gegevens, het wijzigen van gegevens of het zich voordoen als een andere gebruiker om onrechtmatig toegang te verkrijgen.

In veel gevallen kunnen actieve aanvallen zeer schadelijk zijn en leiden tot gegevensverlies, gelddiefstal en aantasting van de integriteit van de systemen. Daarom vereisen ze zeer dringende aandacht en passende tegenmaatregelen om grote schade te voorkomen.

Gevolgen van actieve aanvallen

Actieve aanvallen kunnen ernstige gevolgen hebben en leiden tot enorme financiële verliezen in geval van een datalek, diefstal van intellectueel eigendom of verstoring van de dienstverlening. Bovendien kan reputatieschade als gevolg van een actieve aanval leiden tot een verlies van vertrouwen bij de klant en langdurige schade aan het merkimago.

Actieve aanvallen, met name individuele aanvallen, kunnen leiden tot identiteitsdiefstal, geldverlies en zelfs ongeoorloofde toegang tot persoonlijke informatie. Overheidssystemen vormen hierop geen uitzondering; dergelijke aanvallen kunnen de nationale veiligheid in gevaar brengen, kritieke diensten verstoren of zelfs gevoelige informatie blootleggen.

Het domino-effect van een actieve aanval kan verder reiken dan het directe doelwit en gevolgen hebben voor klanten, partners en zelfs hele sectoren. Kennis over de aanval is dus erg belangrijk om effectieve verdedigingsmaatregelen te kunnen nemen.

Actieve aanval versus passieve aanval

Het verschil tussen actieve en passieve aanvallen is in feite gebaseerd op de manier waarop de aanvaller met het doelsysteem omgaat. Bij een passieve aanval wijzigt de aanvaller geen gegevens, maar kan hij communicatie afluisteren of monitoren. In dit opzicht probeert de aanvaller informatie te verkrijgen zonder gepakt te worden. Het onderscheppen van inloggegevens, netwerkverkeer of e-mail is bijvoorbeeld een passieve aanval.

Bij een actieve aanval verandert de aanvaller daadwerkelijk het systeem of de gegevens, in plaats van alleen het systeem in werking te observeren. De aanvaller kan gegevens invoegen, verwijderen of wijzigen, of de dienstverlening aan geautoriseerde gebruikers verstoren. Aangezien actieve aanvallen de normale werking van het systeem verstoren, zou men kunnen denken dat ze gemakkelijker te detecteren zijn dan passieve aanvallen, maar ze zijn veel schadelijker.

Terwijl passieve aanvallen veel meer gericht zijn op surveillance of het verzamelen van informatie, proberen actieve aanvallen ongeoorloofde toegang te verkrijgen, wat resulteert in het verlies van integriteit, beschikbaarheid of vertrouwelijkheid van gegevens.

Wat zijn de soorten actieve aanvallen?

Er zijn verschillende soorten actieve aanvallen, elk met specifieke technieken en doelen. De meest voorkomende actieve aanvallen zijn:

1. Man-in-the-Middle (MitM)-aanvallen: Bij een man-in-the-middle-aanval mengt een hacker zich in de communicatie tussen twee partijen en verandert deze, vaak zonder dat zij hiervan op de hoogte zijn. Dit kan worden gebruikt voor gegevensdiefstal, zoals financiële oplichting of andere illegale toegang tot privé-informatie.
2. Denial-of-Service (DoS)-aanvallen: Een DoS-aanval heeft tot doel het systeem, netwerk of dienst te overbelasten met verkeer, zodat deze niet meer beschikbaar is voor legitieme gebruikers. Een meer geavanceerde variant van de aanval staat bekend als de Distributed Denial-of-Service (DDoS)-aanval, waarbij meer dan één systeem het doelwit is van de aanval.
3. Replay-aanvallen: Bij een replay-aanval legt een aanvaller geldige gegevens vast en verzendt deze opnieuw om het systeem te misleiden en toegang te verkrijgen of andere ongeoorloofde acties uit te voeren.
4. Spoofing-aanvallen: Dit is een soort aanval waarbij een aanvaller zich voordoet als een geautoriseerde entiteit om illegaal toegang te krijgen tot een systeem. Dit kan plaatsvinden in IP spoofing, e-mailspoofing of DNS-spoofing.
5. Injectieaanvallen: Bij dit type wordt kwaadaardige code meestal via formulieren of velden die gebruikersinvoer accepteren in het systeem geïntroduceerd. Typische voorbeelden zijn SQL-injectie en cross-site scripting (XSS).
6. Ransomware-aanvallen: Ransomware is malware die de gegevens van slachtoffers vergrendelt, waarna de aanvaller losgeld moet betalen om de gegevens te herstellen. Dit leidt tot grote verstoringen, vooral wanneer de aanval gericht is op essentiële gegevens.
7. Sessiekaping: Een aanvaller neemt hier de sessie van een gebruiker over en krijgt daarmee volledige toegang tot al zijn of haar persoonlijke gegevens, bij voorkeur om wijzigingen aan te brengen in de reeds vastgelegde gegevens.
8. Geavanceerde persistente bedreigingen (APT's): Een zeer langdurige aanval waarbij een hacker inbreekt in een netwerk en daar blijft, waar hij lange tijd sluimert, meestal met als doel gevoelige informatie te stelen.

Hoe werkt een actieve aanval?

Een actieve aanval wordt uitgevoerd via een duidelijk omschreven proces en omvat bijna altijd de volgende stappen:

1. Verkenning: In de eerste fase van de actieve aanval verzamelt de aanvaller alle relevante informatie over het doelsysteem. Dit omvat een gedetailleerde zoektocht naar openbaar beschikbare gegevens, zoals bedrijfswebsites, socialemediaprofielen en online directories, om een profiel van het doelwit op te stellen. De aanvallers kunnen netwerkscanningtools gebruiken om open poorten, services en versies van software te identificeren die kwetsbaar kunnen zijn.
2. Exploitatie: Exploitatie vormt de cruciale fase waarin de aanvaller de tijdens de observatie verzamelde informatie gebruikt om geïdentificeerde kwetsbaarheden te exploiteren. Dit kan het toepassen van specifieke technieken of tools omvatten om de exploitatie van die kwetsbaarheden in het systeem te testen. In de praktijk kunnen de aanvallers exploitcode gebruiken die softwarekwetsbaarheden aanvalt, phishing e-mails om de gebruiker te verleiden zijn inloggegevens prijs te geven, of brute-force-aanvallen om wachtwoorden te kraken.
3. Interferentie: In deze fase oefent de aanvaller controle uit over het gecompromitteerde systeem om de door hem gewenste doelstellingen te bereiken. Dit kan onder meer bestaan uit het vernietigen of wijzigen van gegevens, het veroorzaken van voortdurende storingen in systeemprocessen en/of het introduceren van kwaadaardige code of andere objecten op het systeem van het slachtoffer. Zo kan bijvoorbeeld financiële schade worden veroorzaakt door financiële gegevens te wijzigen, malware naar andere systemen te verspreiden of voldoende verkeer naar een systeem te sturen om de kritieke diensten ervan te verstoren.
4. Verduistering: Aanvallers kunnen ook verduisteringspraktijken toepassen om hun toegang te verlengen door onder de radar te blijven. Dit omvat verschillende manieren waarop aanvallers hun activiteiten kunnen verbergen. Op deze manieren verbergen ze hun activiteiten voor beveiligingsprogramma's en systeembeheerders. Aanvallers kunnen systeemlogboeken verwijderen of wijzigen om bewijzen van hun aanwezigheid te wissen, hun locatie verbergen door IP-adressen te maskeren of versleuteling gebruiken om de gegevens die ze exfiltreren te beveiligen.
5. Uitvoering: De laatste fase van een actieve aanval waarin een aanvaller alle hoofddoelstellingen uitvoert, zoals gegevensdiefstal, het verspreiden van malware of het laten crashen van het systeem. Deze fase vormt de kern van alle inspanningen die de aanvaller levert om zijn plan voor het bereiken van bepaalde doelen uit te voeren.

Hoe kunnen actieve aanvallen worden voorkomen?

Om actieve aanvallen te voorkomen, zijn technische en procedurele meerlaagse benaderingen nodig:

1. Regelmatige software-updates: Het regelmatig updaten van software, applicaties en systemen is een van de basismaatregelen om actieve aanvallen te voorkomen. Patches en updates zijn zaken die softwareleveranciers regelmatig uitbrengen om nieuw ontdekte kwetsbaarheden en gebreken in de beveiliging te verhelpen.
2. Sterke authenticatiemechanismen: Het volgende cruciale aspect van sterke toegangsbeveiliging is beveiligde authenticatie in systemen en gegevens. Dit is een belangrijke extra beveiligingslaag die gebruikers meer vraagt dan alleen een combinatie. Een wachtwoord, biometrische scan of eenmalige code op uw mobiele apparaat; zo ziet meervoudige authenticatie eruit.
3. Netwerksegmentatie: Netwerksegmentatie is het opdelen van een groot netwerk in kleine, geïsoleerde segmenten, elk met een eigen communicatiegebied. Het is een manier om de beveiliging te verbeteren door belangrijke systemen en gevoelige gegevens te scheiden van verschillende, minder belangrijke delen van de organisatie, voor het geval een aanvaller erin slaagt om in een deel van het netwerk binnen te dringen.
4. Versleuteling: Een van de belangrijkste verdedigingslinies is ongetwijfeld versleuteling, die ervoor zorgt dat een bericht zowel tijdens het transport als in rust veilig is, of het nu in een netwerk of op een apparaat is. Organisaties zetten leesbare tekstgegevens om in onleesbare formaten die niet kunnen worden gelezen zonder een decoderingssleutel.
5. Firewalls en inbraakdetectiesystemen (IDS): Twee belangrijke onderdelen voor het monitoren van en beschermen tegen netwerkverkeer zijn firewalls en IDS. Firewalls fungeren als een barrière tussen een vertrouwd intern netwerk en onbetrouwbare externe netwerken en filteren het verkeer op basis van vooraf gedefinieerde beveiligingsregels.
6. Gebruikersvoorlichting en -training: Aangezien menselijke fouten een van de belangrijkste factoren zijn bij de meeste succesvolle actieve aanvallen, spelen voorlichtings- en trainingsprogramma's voor gebruikers een cruciale rol bij het beperken van dit risico. De werknemers worden getraind om de meest voorkomende aanvalsvectoren te herkennen, zoals phishing-e-mails of social engineering-aanvallen.
7. Incidentresponsplan: Een goed gedefinieerd incidentresponsplan plan is van cruciaal belang voor het nemen van maatregelen om de schade tijdens een aanhoudende aanval zoveel mogelijk te beperken en te elimineren. Hierin worden de procedures en verantwoordelijkheden voor het beheer van incidenten duidelijk omschreven, vanaf de identificatie, beperking en uitroeiing tot het herstel.
8. Penetratietesten: De penetratietest, ook wel ethisch hacken genoemd, omvat het simuleren van echte aanvallen om kwetsbaarheden in de host op te sporen en te verhelpen voordat ze worden misbruikt. Het is de kunst om in te breken in, doorgaans, een netwerk, systemen en applicaties met behulp van vrijwel dezelfde trucs die echte aanvallers zouden toepassen.

Voorbeelden van actieve aanvallen

Actieve aanvallen zijn gebruikt bij enkele van de meest beruchte cyberincidenten. Hier volgen enkele voorbeelden:

1. Stuxnet (2010): Een combinatie van zeer geavanceerde wormen richtte zich op Iraanse faciliteiten voor nucleaire verrijking, voornamelijk de centrifuges die worden gebruikt voor uranium. Het is nog steeds een van de eerste bekende digitale wapens die effect hebben op de fysieke wereld, en sommigen vermoeden dat het door de staat werd gesponsord.
2. Sony Pictures Hack (2014): Dit is de infiltratie van het netwerk van Sony Pictures door Noord-Koreaanse hackers. Er werden enorme hoeveelheden gegevens gestolen, waaronder nog niet uitgebrachte films, e-mails en de persoonlijke gegevens van de medewerkers. Naast de enorme hoeveelheid gegevens installeerden de aanvallers een wiper-malware die de gegevens op de computers van het bedrijf zou vernietigen.
3. NotPetya (2017): Hoewel het aanvankelijk als ransomware werd beschouwd, werd later toegegeven dat het om een goed ontworpen destructieve aanval ging om maximale schade aan te richten. NotPetya verspreidde zich met grote snelheid via netwerken en versleutelde snel alle gegevens, maar zonder decoderingssleutel, waardoor gegevens op grote schaal werden gewist.
4. SolarWinds-aanval (2020): De aanvallers brachten kwaadaardige code in de software-updates van SolarWinds voor Orion, die vervolgens werden verspreid onder duizenden klanten van het bedrijf, waaronder bijna alle overheidsinstanties en grote bedrijven. Op deze manier konden de aanvallers via een supply chain-aanval geld verdienen aan de toegang tot kritieke informatie en systemen.

Realtime monitoring voor het detecteren van aanvallen

Realtime monitoring is een integraal onderdeel van hedendaagse cyberbeveiligingsstrategieën. Het verwijst naar de analyse van netwerkverkeer, systeemlogboeken en andere gegevensbronnen om te zoeken naar alles wat op dat moment niet in orde lijkt te zijn of verkeerd lijkt. Het doel van realtime monitoring is om potentiële bedreigingen snel te identificeren en erop te reageren voordat ze voldoende tijd hebben om ernstige schade aan te richten.

Door de steeds geavanceerdere cyberdreigingen zijn puur reactieve benaderingen overbodig geworden. Door realtime monitoring kan elke organisatie mogelijke storingen of aanvallen vroegtijdig opsporen, wat cruciaal is voor een snelle reactie om de volledige impact van de aanval te voorkomen.

Het belang van realtime monitoring in cyberbeveiliging

Het benadrukte belang van realtime monitoring in cyberbeveiliging blijkt uit de volgende voordelen:

1. Vroegtijdige detectie: Real-time monitoring maakt het mogelijk om verdachte activiteiten in een vroeg stadium te detecteren; daardoor hebben aanvallers minder kansen en kan er sneller worden gereageerd.
2. Proactieve verdediging: Organisaties kunnen een potentiële dreiging gemakkelijk opsporen voordat deze zich ontwikkelt tot een volledige aanval, dankzij hun geavanceerde monitoring van netwerkverkeer en systemen.
3. Verbeterde incidentrespons: Dankzij realtime waarschuwingen kunnen beveiligingsteams direct reageren op incidenten, in plaats van pas lang nadat het kwaad al is geschied. Dit kan de impact van een aanval zeker verminderen.
4. Naleving en rapportage: De nalevingsvereisten in de meeste branchespecifieke cyberbeveiligingsnormen vereisen dat organisaties in hoge mate aan de regels voldoen. Real-time monitoring maakt dat mogelijk, omdat het constante monitoring- en rapportagemogelijkheden biedt.
5. Verbeterde zichtbaarheid: Constante monitoring biedt een uitgebreid overzicht van het netwerk, waardoor kwetsbaarheden gemakkelijker kunnen worden geïdentificeerd en beheerd.

Tools voor het detecteren van realtime aanvallen

Er zijn tal van tools en technologieën beschikbaar voor het detecteren van aanvallen in realtime, waaronder:

1. Intrusion Detection Systems (IDS): In het vorige hoofdstuk hebben we intrusion detection systems beschreven als een mechanisme voor het detecteren van inbraken of andere vormen van abnormale aanvallen op het netwerk of systeem. De inbraakdetectie kan gebaseerd zijn op handtekeningen, dat wil zeggen het patroon van bekende aanvallen, of op afwijkingen van normaal gedrag.
2. Security Information and Event Management (SIEM)-systemen: Geaggregeerde loggegevens uit verschillende bronnen worden geanalyseerd door SIEM om mogelijke beveiligingsrisico's te identificeren en in realtime te reageren.
3. Endpoint Detection and Response (EDR)-tools: EDR-oplossingen monitoren en verzamelen grondig endpoint-informatie van computers en mobiele apparaten om mogelijke verdachte activiteiten te detecteren en te reageren op bedreigingen.
4. Tools voor netwerkverkeeranalyse (NTA): Deze tools monitoren het verkeer en wijzen op karakteristieke patronen, waardoor ze tijdig een aanwijzing geven dat er een aanval plaatsvindt.
5. Oplossingen voor kunstmatige intelligentie (AI) en machine learning (ML): Deze worden steeds vaker toegepast voor het ter plekke identificeren van bedreigingen en het reageren daarop door patronen en mogelijke uitschieters te selecteren die door menselijke analisten mogelijk niet worden gedetecteerd.
6. Bedreigingsinformatieplatforms: Dit zijn platforms die realtime gegevens verstrekken over geïdentificeerde bedreigingen, waardoor het bedrijf een stap voor kan blijven op mogelijke aanvallen.

Het vroegtijdig detecteren van actieve aanvallen is essentieel. Het platform van Singularity biedt geavanceerde tools om kwaadaardige acties in realtime te identificeren.

Toekomstige trends in detectie en beperking van actieve aanvallen

Met de modernisering van cyberdreigingen moeten ook de strategieën en technologieën voor detectie en beperking worden gemoderniseerd. Er zijn enkele toekomstige trends op dit gebied:

1. Toegenomen gebruik van AI en ML: Het gebruik van AI en ML zal toenemen, van een detectie- en responsfunctie tot een cyberbeveiligingsdreiging. Deze technologieën zijn in staat om in realtime enorme hoeveelheden gegevens te analyseren op patronen en afwijkingen die menselijke analisten mogelijk over het hoofd zien.
2. Integratie van Zero Trust-architecturen: Zero Trust-architecturen, waarbij standaard wordt aangenomen dat geen enkel netwerk of gebruiker te vertrouwen is, zijn een accurate visie voor de toekomst. Dit vereist permanente, voortdurende bevestiging van apparaten en gebruikers.
3. Geavanceerde dreigingsdetectie: Proactief doorzoeken van het netwerk op zoek naar tekenen die kenmerkend zijn voor cyberdreigingen, staat bekend als dreigingsdetectie in plaats van te wachten op triggers. Dit zou worden geïntroduceerd op het volgende niveau van professionele competentie door middel van geavanceerde AI in analytics.
4. Verhoogde focus op cloudbeveiliging: Naarmate meer bedrijven overstappen naar de cloud, zal er meer aandacht komen voor de bescherming van in de cloud opgeslagen informatie tegen actieve aanvallen, waaronder de ontwikkeling van nieuwe tools en strategieën die geschikt zijn voor de uitdagingen van cloudbeveiliging.
5. Bedreigingen door quantumcomputers: Quantumcomputing is een opkomende technologie die nieuwe uitdagingen op het gebied van cyberbeveiliging met zich meebrengt. Quantumcomputing staat nog in de kinderschoenen, maar wanneer het zijn hoogtepunt bereikt, zal het waarschijnlijk de huidige versleutelingsmethoden doorbreken. Dit vereist de ontwikkeling van kwantumbestendige beveiligingsmaatregelen.
6. Verbeterde samenwerking en informatie-uitwisseling: Nu cyberdreigingen elke dag geavanceerder worden, zal er meer nadruk worden gelegd op samenwerking en informatie-uitwisseling tussen organisaties, overheden en bedrijven die zich bezighouden met cyberbeveiliging, om ervoor te zorgen dat iedereen een stap voor is op de opkomende dreigingen.

Conclusie

Actieve aanvallen zijn zeer riskant voor individuen, organisaties en overheden. Ze kunnen enorme schade veroorzaken in de vorm van financiële verliezen, datalekken en reputatieschade. Het is daarom noodzakelijk om te begrijpen wat deze actieve aanvallen zijn, hoe ze werken en hoe ze kunnen worden voorkomen, zodat cyberbeveiliging beter kan worden verdedigd.

Detectie van dit soort aanvallen gebeurt door middel van realtime monitoring, gevolgd door mitigatie, van vroege detectie tot snelle respons. Actieve aanvallen blijven zich ontwikkelen, en dat geldt ook voor de detectie- en mitigatietools en -technieken. De mogelijkheid om de mechanismen te omzeilen blijft een van de belangrijkste gevaren voor de toekomst van actieve aanvallen, en kennis van dergelijke veranderingen kan de verdediging van een organisatie tegen voortdurende bedreigingen verbeteren. Om uw systemen te beschermen tegen actieve aanvallen, kunt u gebruikmaken van Singularity XDR voor uitgebreide detectie van bedreigingen, geautomatiseerde respons en continue bescherming.

Veelgestelde vragen over Active Attack

Wat zijn actieve aanvallen in cyberbeveiliging?

Actieve aanvallen in cyberbeveiliging worden gekenmerkt door directe interactie met het systeem dat wordt aangevallen, waarbij een aanvaller gegevens manipuleert, verwijdert of injecteert, diensten verstoort of zich voordoet als een legitieme gebruiker. Dit soort aanvallen is gericht op de integriteit, beschikbaarheid of vertrouwelijkheid van de gegevens.

Wat zijn actieve en passieve cyberaanvallen?

Actieve cyberaanvallen verstoren een systeem rechtstreeks, bijvoorbeeld door gegevens te wijzigen of diensten te verstoren. Passieve cyberaanvallen houden alleen toezicht of luisteren af en brengen geen wijzigingen aan in gegevens.

Wat is het verschil tussen actieve en passieve aanvallen?

Het belangrijkste verschil tussen een actieve aanval en een passieve aanval is dat bij een actieve aanval de verstoring bedoeld is om de gegevens te wijzigen of aan te passen, terwijl bij een passieve aanval alleen wordt ingebroken om informatie te bekijken en te verzamelen, zonder dat er op enigerlei wijze wordt geprobeerd om de gegevens of het systeem te wijzigen.

Hoe kan men zich tegen actieve aanvallen beschermen?

Er kan meerlaagse beveiliging tegen actieve aanvallen worden toegepast om te verdedigen met maatregelen zoals onder andere routinematige updates van software, sterke authenticatiemechanismen, versleuteling, realtime monitoring en voorlichting van gebruikers. Bovendien kan een uitgebreid incidentresponsplan helpen om de schade bij een aanval te beperken.

Wat is netwerkbeveiliging en wat is het verband met actieve aanvallen?

Netwerkbeveiliging omvat beleid, praktijken en technologieën die zijn ingesteld om de integriteit, vertrouwelijkheid en beschikbaarheid van een netwerk en gegevens te beschermen. Netwerkbeveiliging met betrekking tot actieve aanvallen detecteert, voorkomt en reageert op ongeoorloofde toegang tot gegevens, manipulatie van gegevens of verstoring van diensten binnen het netwerk.

Hoe helpt realtime monitoring bij cyberdefensie tegen actieve aanvallen?

Realtime monitoring is de voortdurende observatie van alle activiteiten die plaatsvinden op het netwerk om actieve aanvallen te identificeren en erop te reageren. Deze cyberdefensie-maatregel is proactief en maakt onmiddellijke actie mogelijk, waardoor de potentiële impact van een aanval wordt verminderd.