Wat is een cyberaanval? Soorten, risico's & preventie

Cyberaanvallen zijn kwaadwillige pogingen om ongeoorloofd toegang te krijgen tot computersystemen, netwerken of gegevens, of om deze te verstoren of beschadigen. Onze gids biedt een uitgebreid overzicht van de verschillende soorten cyberaanvallen, waaronder malware, phishing, DDoS en SQL-injectie.

Lees welke motieven achter deze aanvallen schuilgaan, wat de mogelijke gevolgen zijn voor personen en organisaties en waarom proactieve beveiligingsmaatregelen belangrijk zijn. Ontdek hoe u de signalen van een cyberaanval herkent, effectief reageert en best practices toepast om toekomstige incidenten te voorkomen. Blijf op de hoogte en bescherm uzelf tegen de groeiende dreiging van cyberaanvallen.

Waarom vinden cyberaanvallen plaats?

Cyberaanvallen hebben uiteenlopende oorzaken, maar de motieven vallen doorgaans in drie categorieën:

• Crimineel – Meestal voor financieel gewin, bijvoorbeeld via ransomware
• Politiek – Om effect te sorteren, bijvoorbeeld door infrastructuur te verzwakken vóór de invasie van Oekraïne
• Persoonlijk – Een ontevreden werknemer of zelfs intellectuele nieuwsgierigheid, bijvoorbeeld bij een kwaadwillende insider

Criminele aanvallen voor financieel gewin kunnen worden gebruikt om op allerlei manieren digitaal geld van de ene rekening naar de andere over te maken. Ook komt afpersing vaak voor: aanvallers houden gegevens gegijzeld of leggen machines plat totdat er wordt betaald.

Wat zijn de meest voorkomende soorten cyberaanvallen?

• Social engineering en phishing – Het versturen van misleidende berichten naar iemand (meestal naar veel mensen) om de ontvanger ertoe te verleiden belangrijke informatie of zelfs geld af te staan. Een bekend voorbeeld van phishing is de “Nigeriaanse prins” die geld nodig heeft om een probleem op te lossen en belooft u “rijkelijk terug te betalen” zodra alles is geregeld. Een andere variant is iemand die uw zakelijke inloggegevens of bankgegevens nodig zegt te hebben voor “legitieme doeleinden.”
• Accountovername – Dreigingsactoren nemen de controle over een legitiem gebruikersaccount over voor hun eigen kwaadwillige doeleinden. Dit type aanval kan direct volgen op social engineering of phishing. Het digitaal leeghalen van iemands bankrekening is een mogelijk gevolg. Op kleine en grote schaal kunnen hackers (met name via de Mirai-malware) standaardinloggegevens van IoT-apparaten gebruiken om een leger van gekaapte apparaten, of botnets, op te bouwen. Die kunnen vervolgens voor andere aanvallen worden ingezet.
• Denial-of-Service (DoS) en Distributed Denial-of-Service (DDoS) – Dit type aanval maakt een systeem onbereikbaar door het te overspoelen met zinloos verkeer. In plaats van gegevens aan echte gebruikers te leveren, besteedt het systeem zijn middelen aan het verwerken van deze verzoeken. Bij een “standaard” DoS-aanval komt het verkeer uit één bron, terwijl bij DDoS-aanvallen de verzoeken over veel systemen worden verspreid. Een botnet dat bijvoorbeeld via accountovername (hierboven) is opgebouwd, is een berucht middel voor DDoS-aanvallen.
• Man-in-the-Middle (MitM) – Een aanvaller plaatst zich tussen twee apparaten die met elkaar communiceren. De aanvaller kan zich vervolgens voordoen als een of beide partijen in de communicatiesessie en zo informatie of ongeoorloofde toegang tot systemen verkrijgen. Computers die openbare of onbeveiligde wifinetwerken gebruiken, kunnen doelwit zijn van dit type aanval.
• Malware en ransomware – Malware is een verzamelnaam voor schadelijke computersoftware of code met uiteenlopende kwaadwillige doeleinden. Ransomware is een specifieke vorm van malware die iets doet wat doorgaans tegen betaling ongedaan kan worden gemaakt. Ransomware kan gegevens versleutelen of dreigen gevoelige informatie openbaar te maken (wat ook schade veroorzaakt als u over geschikte back-ups beschikt).
• Exploits – Een exploit is een methode om misbruik te maken van een kwetsbaarheid in een computersysteem en zo ongewenst gedrag te veroorzaken. Daarmee kan mogelijk malware worden geïnstalleerd. Zero-day exploits maken misbruik van kwetsbaarheden in een systeem die nog niet bekend zijn. Andere soorten exploits maken misbruik van bekende kwetsbaarheden waarvoor nog geen patch is geïnstalleerd, bijvoorbeeld omdat een systeem niet goed is bijgewerkt.

Hoewel malware en ransomware vaak als cyberaanvallen worden beschouwd, zijn het technisch gezien middelen om cyberaanvallen uit te voeren. Een exploit is eerder een gelegenheid voor een cyberaanval: een kwetsbaarheid waarvan tijdens een aanval misbruik kan worden gemaakt.

Welke gevolgen hebben cyberaanvallen voor bedrijven?

Ook particulieren kunnen slachtoffer worden van cyberaanvallen — met ingrijpende gevolgen, zoals ransomware en gestolen bankgegevens — maar voor bedrijven kunnen de dreiging en gevolgen bijzonder groot zijn. Mogelijke gevolgen zijn:

• Financiële schade – Aanvallers zijn vaak uit op geld. Bij een ransomwareaanval worden belangrijke gegevens versleuteld of dreigen aanvallers ze te lekken tenzij er wordt betaald. Bij een accountovername kunnen ze zakelijke bankgegevens gebruiken om geld naar een andere rekening weg te sluizen. Elk punt op deze lijst brengt kosten met zich mee, maar hier gaat het om direct geldverlies.
• Reputatie – Hoewel reputatieschade moeilijk in geld is uit te drukken, kunnen klanten na een hack minder bereid zijn met het getroffen bedrijf samen te werken, zelfs als de dreiging is verholpen. Daardoor kunnen de inkomsten dalen en kunnen ook andere bedrijfsactiviteiten, zoals het aantrekken van talent, worden geraakt.
• Kosten van herstelmaatregelen – Vóór, tijdens en na een cyberaanval besteden medewerkers waardevolle tijd die anders naar de kernactiviteiten van het bedrijf zou gaan. Beveiliging brengt in elk scenario kosten met zich mee. Toch kan investeren in preventieve maatregelen verstandig zijn: daarmee voorkomt u een aanval of beperkt u de gevolgen ervan.
• Verstoring van de bedrijfsvoering – Bij een aanval kunnen essentiële bedrijfsprocessen worden verstoord, waardoor het bedrijf mogelijk omzet misloopt.
• Gegevensverlies – Afhankelijk van het type aanval en/of de vraag of het betaalde losgeld de aanvaller tevredenstelt, kunnen gegevens verloren gaan, worden vernietigd of zelfs met andere partijen worden gedeeld.

Cyberaanvallen voorkomen, detecteren en bestrijden

Bij een cyberaanval op een bedrijf of persoon is het zaak de aanval nooit voorbij de netwerkgrens “binnen” te laten. Zodra een systeem toch geïnfecteerd raakt, maakt detectie duidelijk dat er een probleem is, zodat medewerkers en systemen adequaat kunnen reageren.

• Preventie – Voordat een cyberaanval plaatsvindt, moeten beveiligingsmedewerkers het netwerk zo goed mogelijk “afsluiten” om indringers buiten te houden. Toegangsroutes voor cyberaanvallen staan bekend als “aanvalsoppervlakken” en omvatten kwetsbaarheden in netwerken, applicaties en apparaten, maar ook menselijke factoren zoals een ontgrendelde computer achterlaten of zwakke wachtwoorden kiezen.
• Detectie – Veel dreigingen kunnen worden gestopt voordat ze een netwerk of systeem treffen, maar het is belangrijk om te weten wanneer er toch iets door de mazen van het net glipt. Cyberbeveiligingsplatforms zoals SentinelOne ondersteunen dreigingsdetectie, evenals preventie en respons bij het beperken van dreigingen.
• Respons – De respons verschilt sterk per type en omvang van de aanval, maar zodra dreigingen een systeem binnendringen, zijn een team, tools en procedures nodig om ze aan te pakken. Regelmatige back-ups zijn ook belangrijk, zodat de schade beperkt blijft als gegevens moeten worden hersteld.

Gerelateerde producten

Bij het beoordelen van cyberdreigingen kunnen beveiligingsprofessionals het cyberkillchainmodel gebruiken, dat de fasen van een cyberaanval beschrijft om dreigingen te voorzien en te voorkomen. Fasen zijn verkenning, bewapening, aflevering, uitbuiting, installatie, aansturing, acties gericht op het doel en het te gelde maken van de aanval. Dit biedt een kader om waarschijnlijke acties van indringers te herkennen en te bepalen welke stappen een aanval kunnen voorkomen of stoppen.

Een ander belangrijk beveiligingsconcept is penetratietesten, ook wel pentesten genoemd. Bij een pentest wordt geprobeerd een netwerk binnen te dringen. Zo wordt duidelijk hoe cyberaanvallen of zelfs fysieke inbraken kunnen plaatsvinden, zodat ze kunnen worden voorkomen.

Bug hunting is een verwante activiteit die zich richt op kwetsbaarheden in afzonderlijke software, zodat die kunnen worden verholpen. Dat werkt natuurlijk alleen als de software daadwerkelijk wordt bijgewerkt — een goede reden voor systeembeheerders om software up-to-date te houden.

Bronnen

Cyberaanvallen veranderen voortdurend. Lees voor een overzicht van de stand van zaken in februari 2024 deze update over cybercriminaliteit. Hierin komen trends aan bod zoals commerciële spyware, AI-gestuurde APTs en gebrekkige RMMs.

AI-gestuurde cyberbeveiliging

Verhoog uw beveiliging met realtime detectie, reactiesnelheid en volledig overzicht van uw gehele digitale omgeving.

Vraag een demo aan

Conclusie

Cyberaanvallen proberen een computersysteem of netwerk te compromitteren, vaak om geld af te persen of politieke doelen te bereiken. Ze nemen verschillende vormen aan, waaronder social engineering (ook wel phishing genoemd), accountcompromittering, malware en het uitbuiten van kwetsbaarheden. IT-medewerkers en netwerkgebruikers moeten alert blijven en dreigingen voorkomen, detecteren en bestrijden. Een uitgebreid beveiligingsplatform zoals SentinelOne kan een belangrijk hulpmiddel zijn om dreigingsactoren buiten de deur te houden.